Wystawa Stulecia

Trudno dziś wyobrazić sobie, z jakim rozmachem – jak na ówczesne czasy – zorganizowana została inaugurująca Tereny Wystawowe, a w tym Halę Stulecia i Pawilon Czterech Kopuł, Wystawa Stulecia. Owszem, wiemy, że ekspozycja prezentowała historię i dorobek kulturalny ziem śląskich. W istocie była jednak manifestacją potęgi całych Prus i to w setną rocznicę rozgromienia wojsk Napoleona, a więc wojsk francuskich. Pogranicze niemiecko-francuskie od wieków stało w ogniu, stąd zapewne chęć tak dobitnego zaznaczenia zdobytej przewagi. Bardzo ochoczo niemieckie dłonie układały się wówczas w gest Victorii.

Historyczną część Wystawy Stulecia podzielono zasadniczo na dwie części – zwiedzający mogli podziwiać pamiątki z okresu wojen napoleońskich – cywilne i wojskowe – oraz, z uznaniem uchylając melonika, admirować niemiecką myśl techniczną. Z dbałością o detal odmalowano realia życia sprzed wieku. Pamiętajmy, że przeskok między 1813 a 1913 rokiem był krokiem milowym, zdarzyła się w tym stuleciu rewolucja przemysłowa i świat radykalnie zmienił oblicze. Pojawiła się elektryczność, maszyna parowa, kolej, automobile, tramwaje, zeppeliny… Słowem – rozpędzona nowoczesność.

Sukces Wystawy Historycznej polega w znacznej części na tym, że siłę jej wyrazu kształtował zarówno artysta jak i architekt (…). To, że działy utworzono w tak interesujący i ujmujący sposób, zręcznie przeplatając wielkie sale i małe gabinety, spowodowało przenikanie przestrzeni tych pierwszych i intymnego charakteru tych drugich. Dało to fascynujący efekt, a poszczególne sektory ekspozycji uzyskały swój muzyczny rytm przez zróżnicowaną formę architektoniczną, wynosząc tym samym znaczenie Wystawy Historycznej ponad ramy zwykłej prezentacji – to wszystko jest właśnie zasługą Poelziga” – pisał w liście do nadburmistrza Breslau rozentuzjazmowany Max Berg.

Historyczna część Wystawy Stulecia

Historyczna część wystawy, prezentująca m.in. uzbrojenie walczących, czy umundurowanie żołnierzy mieściła się w Pawilonie Czterech Kopuł projektu Hansa Poelziga. Na potrzeby ekspozycji wzniesiono na Terenach Wystawowych szereg stałych i tymczasowych obiektów. Na obszarze wokół Pergoli urządzono ogrody wzorcowe (m.in. japoński, gotycki, klasztorny). Zwiedzający mogli również udać się do pawilonu Wystawy Sztuki Cmentarnej, Pawilonu Związku Artystów Śląska, Pawilonu Wystawy Budownictwa Ogrodowego, restauracji lub ogrodu botanicznego.

Mały drewniany kościół św. Jana Nepomucena jest jedynym obiektem pozostałym po Wystawie Sztuki Cmentarnej, która prezentować miała m.in. tradycyjne śląskie rzemiosło nagrobkowe. Kościółek, wzniesiony w XVI w. na Górnym Śląsku, został przeznaczony do rozbiórki mniej więcej w tym samym czasie, kiedy odbywała się wrocławska ekspozycja. Przeniesienie kościoła i jego rekonstrukcja w Parku Szczytnickim miała uzmysłowić, że podupadające zabytki architektury mogą − i powinny − być objęte ochroną, aby zachować je dla przyszłych pokoleń.

Lokalizacja